De economische verschillen tussen huishoudens nemen toe en het belastingstelsel dempt die ontwikkeling onvoldoende. Volgens het Centraal Planbureau (CPB) draagt het huidige stelsel in sommige gevallen zelfs bij aan grotere ongelijkheid.
Dat staat in een nieuwe publicatie van het CPB over de rol van belastingen bij inkomens- en vermogensverschillen.
Volgens het planbureau nemen verschillen tussen huishoudens op meerdere terreinen toe. Zo stijgt het aandeel van het totale inkomen dat naar de hoogste inkomensgroepen gaat en groeien de vermogensverschillen tussen specifieke groepen, zoals huiseigenaren en huurders en tussen directeuren-grootaandeelhouders en andere werkenden.
Kansengelijkheid onder druk
Het CPB waarschuwt dat toenemende verschillen gevolgen kunnen hebben voor de kansengelijkheid. Inkomen, vermogen en kansen worden daardoor steeds sterker bepaald door het gezin waarin iemand opgroeit.
Volgens het planbureau kan dit leiden tot een minder goed gebruik van talent en daarmee de brede welvaart schaden.
Hoge inkomens betalen relatief minder
Hoewel het Nederlandse belastingstelsel op papier progressief is, betalen de hoogste inkomens volgens het CPB in de praktijk relatief minder belasting dan de groep daaronder. Dat komt onder meer doordat zij meer mogelijkheden hebben om inkomen en vermogen fiscaal gunstig onder te brengen, bijvoorbeeld via een bv.
Daarnaast wijst het CPB erop dat belastingheffing in box 2 langdurig kan worden uitgesteld. Ook kunnen vermogens in een bv door fiscale regels soms gunstiger renderen dan vermogen in box 3.
Het planbureau stelt verder dat erf- en schenkbelasting de concentratie van vermogen aan de top theoretisch kunnen afremmen, maar dat dit door ruime vrijstellingen momenteel beperkt gebeurt.
Fiscale regelingen versterken verschillen
Ook binnen de middenklasse ontstaan volgens het CPB verschillen door fiscale regelingen zoals hypotheekrenteaftrek en pensioenvoordelen. Daardoor kunnen huishoudens met een vergelijkbaar bruto inkomen toch sterk uiteenlopende netto inkomens hebben.
Pleidooi voor hervormingen
Het CPB ziet mogelijkheden om verdere groei van economische verschillen te beperken via hervormingen van het belastingstelsel. Daarbij noemt het onder meer het schrappen van ondoelmatige fiscale regelingen, het verkleinen van belastingverschillen tussen inkomens- en vermogensvormen en het beperken van mogelijkheden om belastingheffing uit te stellen.
Het planbureau benadrukt dat de gewenste mate van ongelijkheid en herverdeling uiteindelijk politieke keuzes zijn.
Elke werkdag het belangrijkste financiële nieuws in uw mailbox? Meld u gratis aan voor InFinance Daily.
