De recente aanhoudingen in een groot hypotheekfraudenetwerk leggen opnieuw de kwetsbaarheid van het hypotheekproces bloot: de afhankelijkheid van door consumenten aangeleverde documenten.
De fraudedetectiepoortjes zijn geïnstalleerd. Nu is het tijd om ze te gebruiken
Dat schrijft Gert Vasse, non-executive director bij Ockto , in een column.
De urgentie om deze fraude aan te pakken is groot en de oplossing is technisch en juridisch binnen handbereik. In de recente zaak werden vervalste loonstroken en werkgeversverklaringen gebruikt om hypotheken te verkrijgen voor klanten die daar feitelijk niet voor in aanmerking kwamen. De politie benadrukt dat dit geen incident is, maar een patroon: adviseurs en tussenpersonen die niet-gecontroleerde documenten gebruiken, vergroten het risico op overkreditering en witwasconstructies.
De illusie van papieren zekerheid
De politie, de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), notarissen en de Stichting Fraudebestrijding Hypotheken roepen al langer op tot preventie aan de voorkant. Pdf’s, scans en screenshots van loonstroken, werkgeversverklaringen of jaarrekeningen lijken betrouwbaar, maar kunnen binnen minuten worden vervalst. Zolang het systeem ruimte laat voor dit soort manipulatie, zal die ruimte ook worden benut. En zolang adviseurs en geldverstrekkers vertrouwen op documenten in plaats van op gegevens uit de bron, blijft de poort openstaan voor fraude.
Poortwachtersfunctie
Hypotheekverstrekkers hebben in hun poortwachtersfunctie al een verplichting tot klantonderzoek en risicobeoordeling op grond van de Wwft. Om die verantwoordelijkheid echt goed te kunnen invullen, moeten klantgegevens afkomstig zijn van betrouwbare bronnen: instanties als de Belastingdienst, het UWV en de Basisregistratie Personen (BRP). Fraude wordt dan niet achteraf opgespoord, maar aan de voorkant uitgesloten.
De infrastructuur ligt er al
De techniek is er. De infrastructuur ligt er. De sector beschikt al over een breed netwerk om brondata te benutten. Vrijwel alle grote geldverstrekkers zijn aangesloten. Grote hypotheekketens maken er dagelijks gebruik van, en de benodigde software is beschikbaar voor zowel grote als kleinere advieskantoren. De consument kan bovendien met één veilige digitale toestemming zijn gegevens rechtstreeks uit de bron delen.
Fraudedetectiepoortjes
De fraudedetectiepoortjes zijn geïnstalleerd. Nu is het tijd om ze te gebruiken. Wat nu nodig is, is landelijke toepassing van maatregelen die direct uitvoerbaar zijn:
- Brondata uit de BRP, Belastingdienst en UWV normaliseren als minimumnorm bij het beoordelen van risicogevoelige informatie, zoals identiteit, inkomen en werkgever.
- Standaard fraude-indicatoren implementeren die automatisch worden meegeleverd met brondata – ontwikkeld op basis van indicatoren van de Nationale Politie en geldverstrekkers.
- Samenwerking intensiveren tussen ketenpartijen (HDN, NHG) en toezichthouders (zoals de AFM) om naleving en controle gezamenlijk te versterken.
Samen vormen deze drie maatregelen een solide fundament voor betrouwbare kredietbeoordeling en fraudepreventie. Nu is alleen nog besluitvaardigheid nodig om ze breed toe te passen. Dat is geen kwestie van onwil, maar van gewoonte. We hebben decennia gewerkt met documenten; nu is het tijd om te werken met gegevens. Zodra we dat collectief doen, verdwijnen de gaten waar fraudeurs vandaag van profiteren.
De les van het NWWI
De hypotheeksector heeft eerder laten zien dat zelfregulering werkt. In 2009 richtte de sector het Nederlands Woning Waarde Instituut (NWWI) op om taxatiefraude aan te pakken. Sindsdien worden alle woningtaxaties gevalideerd volgens uniforme kwaliteitscriteria. De markt werd er transparanter en betrouwbaarder van. Dezelfde stap kunnen we nu zetten voor inkomens-, identiteits- en werkgeversgegevens. Niet wachten op wetgeving, maar als sector zelf de standaard bepalen.
Elke werkdag het belangrijkste financiële nieuws in uw mailbox? Meld u gratis aan voor InFinance Daily.
